Μουσεία

Το Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Απολιθωμένου Δάσους Λέσβου ιδρύθηκε το 1994 με σκοπό την μελέτη, προστασία, συντήρηση και ανάδειξη του Απολιθωμένου Δάσους Λέσβου, που αποτελεί Διατηρητέο Μνημείο της Φύσης με παγκόσμια αναγνώριση λόγω της ιδιαίτερα μεγάλης περιβαλλοντικής, γεωλογικής και παλαιοντολογικής αξίας.
Η έδρα του Μουσείου βρίσκεται στον οικισμό Σίγρι της Δυτικής Λέσβου, στο κέντρο της προστατευόμενης περιοχής του Απολιθωμένου Δάσους. Στεγάζεται σε ένα σύγχρονο κτίριο 1.597 m2 και αποτελεί τον μοναδικό δημόσιο πολιτιστικό φορέα στη Δυτική Λέσβο. Οι μόνιμες εκθεσιακές ενότητες περιλαμβάνουν την ιστορία της εξέλιξης των φυτών στην γη, τα ευρήματα του απολιθωμένου Δάσους και των σημαντικότερων θέσεων φυτικών απολιθωμάτων της Ελλάδας καθώς και τις γεωδυναμικές διεργασίες που συνδέονται με την ηφαιστειότητα και την γεωιστορική εξέλιξη της περιοχής του Αιγαίου.
Το Μουσείο διαθέτει την απαραίτητη υποδομή για τη μελέτη και έρευνα του Απολιθωμένου Δάσους, με πλήρως εξοπλισμένα ερευνητικά εργαστήρια. Οι δραστηριότητες του περιλαμβάνουν καταγραφή και χαρτογράφηση του Απολιθωμένου Δάσους, ερευνητικές δράσεις, ανασκαφικά προγράμματα, πρόγραμμα συντήρησης απολιθωμάτων, δράσεις προστασίας, ανάδειξης και διαχείρισης της προστατευόμενης περιοχής του Απολιθωμένου Δάσους, οργάνωσης περιοδικών εκθέσεων στην Ελλάδα και το εξωτερικό και εκδόσεων. Στις εγκαταστάσεις του πραγματοποιούνται κάθε χρόνο διεθνή επιστημονικά συνέδρια, πολιτιστικές εκδηλώσεις, εκθέσεις, επιστημονικές συναντήσεις, διαλέξεις. Ιδιαίτερη βαρύτητα έχει δοθεί στην υλοποίηση εκπαιδευτικών προγραμμάτων.
Το Μουσείο συνεργάζεται με το Παγκόσμιο Δίκτυο Γεωπάρκων της UNESCO, το Δίκτυο Ευρωπαϊκών Γεωπάρκων, με επιστημονικούς φορείς, Μουσεία, Πανεπιστήμια και Ερευνητικά Κέντρα στην Ελλάδα και το εξωτερικό.
Σίγρι, Λέσβος | Τ.Κ. 811 03 | 22530 54434
E-mail: info@lesvosmuseum.gr
Ιστότοπος: https://www.lesvosmuseum.gr/

Ανάμεσα στα «Μουσεία που αφηγούνται το παρελθόν της Λέσβου» υπάρχουν και νέοι χώροι που συνεχίζουν την παράδοση της σύνδεσης της Λέσβου με την τέχνη. Μια εβδομάδα πριν την Διεθνή Ημέρα Μουσείων παρουσιάζεται ένας σύγχρονος χώρος που φέρνει σε επαφή τους κατοίκους και τους επισκέπτες της Λέσβου με το καλλιτεχνικό γίγνεσθαι της εποχής.
Η K-Gold Temporary Gallery ιδρύθηκε το 2014 και στοχεύει να φέρει το ευρύ κοινό σε επαφή με τη σύγχρονη τέχνη μέσα από εκθέσεις, περφόρμανς, εκδόσεις και εκπαιδευτικά προγράμματα. Η αρχικά κινητή γκαλερί βρίσκεται πλέον στο κέντρο του παραδοσιακού οικισμού της Αγίας Παρασκευής και αποτελεί μια όαση προώθησης της σύγχρονης τέχνης. Ξεκίνησε σαν ένα καλλιτεχνικό πρότζεκτ αλλά εξελίχθηκε σε μια πλατφόρμα σύγχρονης τέχνης όπου καλλιτέχνες και επιμελητές διευρύνουν την έρευνα και την πρακτική τους. Ο άνθρωπος που οραματίστηκε και υλοποιεί τα προγράμματα της K-Gold Temporary Gallery είναι ο Νικόλας Βαμβουκλής, ένας νέος με καταγωγή από το χωριό, ο οποίος έχει ήδη αρκετές ευρωπαϊκές διακρίσεις ως ιστορικός και θεωρητικός τέχνης και επιμένει να προσφέρει στην ιδιαίτερη πατρίδα του. Έχει παρουσιάσει το έργο καταξιωμένων καλλιτεχνών όπως Joan Jonas, Bas Jan Ader, Lucy+Jorge Orta, Ana Mendieta, Μαρία Παπαδημητρίου, Ηλία Παπαηλιάκη και πολλών άλλων.
Αγία Παρασκευή, Λέσβος | 81102 | Τηλ. : 6942202222
E-mail: kgoldtemporarygallery@yahoo.com

Το Λαογραφικό Μουσείο της Βατούσας στεγάζεται στο αρχοντικό Γώγου, ένα νεοκλασικό κτίριο αντιπροσωπευτικό δείγμα αρχιτεκτονικής του 19ου αιώνα και βρίσκεται στο κέντρο του παραδοσιακού οικισμού. Το κτίσμα ήταν η κατοικία του γνωστού γιατρού Γεωργίου Γώγου το οποίο παραχωρήθηκε από τους κληρονόμους στην Κοινότητα της Βατούσας.
Ο χώρος εγκαινιάστηκε το 1989 και λειτουργεί ως Πολιτιστικό κέντρο και Λαογραφικό Μουσείο προβάλλοντας το λαϊκό πολιτισμό της περιοχής. Η έκθεση της λαογραφικής συλλογής αναπτύσσεται σε τρεις θεματικές ενότητες που ακολουθούν την χωρική διάταξη του κτιρίου (ισόγειο, υπόγειο και όροφος) και συνοδεύεται από εποπτικό υλικό για την ενημέρωση των επισκεπτών.
Στο ισόγειο, το οποίο αποτελεί τον χώρο εισόδου στο κτίριο, φιλοξενούνται δύο βιβλιοθήκες με βιβλία και συγγράμματα, ελληνικά και ξενόγλωσσα. Στο ισόγειο επίσης φιλοξενούνται περιοδικές εκθέσεις με έμφαση τη φυσική κληρονομιά και το λαϊκό πολιτισμό της περιοχής. Χαρακτηριστική ήταν η έκθεση «Φυτά και Παράδοση: Μια άλλη οπτική της βιοποικιλότητας», που δημιουργήθηκε από το Πανεπιστήμιο Αιγαίου και υλοποιήθηκε σε συνεργασία με το Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Απολιθωμένου Δάσους Λέσβου. Στόχος της έκθεσης ήταν να φέρει σε επαφή το κοινό με την παραδοσιακή γνώση για τις χρήσεις 32 φυτών, όπως αυτή διαμορφώθηκε μέσα στους αιώνες και διασώθηκε μέχρι σήμερα από τους κατοίκους των νησιών του βορειανατολικού Αιγαίου.
Στο υπόγειο φιλοξενούνται εκθέματα της οικοσκευής τα οποία αναδεικνύονται στους χώρους της πρώην κουζίνας (κελάρι, χώρος παρασκευής φαγητού, πηγάδι κ.α.) όταν λειτουργούσε ως κατοικία. Στο υπόγειο επίσης φιλοξενείται η συλλογή με τα γεωργικά εργαλεία.
Στον όροφο ανάμεσα στα είδη της τυπικής επίπλωσης και εξοπλισμού των δωματίων, εκτίθεται συλλογή με ενδύματα, γυναικείας κυρίως αμφίεσης, που παρουσιάζουν τις επιλογές της αστικής τάξης των αρχών του 19ου αιώνα.

Στην Κλοπεδή σώζεται χωρίς αμφιβολία ένα από τα σημαντικότερα αρχαία Ιερά του νησιού καθώς παραμένουν έως σήμερα τα μοναδικά δείγματα αιολικού ρυθμού τόσο στην Λέσβο όσο και στον ελλαδικό χώρο. Ο αρχαιολογικός χώρος της Κλοπεδής βρίσκεται στην πλαγιά ενός ελαιόφυτου λόφου, δυτικά της κωμόπολης της Αγίας Παρασκευής. Η θεότητα, στην οποία ήταν αφιερωμένο το Ιερό, συνδέθηκε στην έρευνα με την γνωστή από τις αρχαίες πηγές λατρεία στη Λέσβο του Ναπαίου Απόλλωνος. Τα ανασκαφικά ευρήματα: ένα χάλκινο αγαλμάτιο κούρου και μία πήλινη πλάκα με εγχάρακτη επιγραφή [ΑΠΟΛ]ΛΩΝΟΣ, τεκμηριώνουν την υπόθεση για την λατρεία του Ιερού του θεού του Φωτός και της Μουσικής στο αιολικό, αρχαϊκό Ιερό της Κλοπεδής.
Η αρχαιότερη κατοίκηση στην Κλοπεδή ανάγεται στους Μυκηναϊκούς χρόνους, η πρώτη όμως τεκμηριωμένη λατρεία στον χώρο αρχίζει τον 8ο αιώνα π.Χ.: την περίοδο αυτή επάνω στα μυκηναϊκά ερείπια οικοδομείται ένα καμπυλόγραμμο κτίριο, προκειμένου να στεγάσει ένα πήλινο λατρευτικό είδωλο. Η χωροθέτηση του ιερού διατηρείται απαράλλακτη κατά τον 7ο αι. π.Χ ενώ στην διάρκεια του 6ου αι. π.Χ ανεγείρονται δύο ναοί και το Ιερό ακοκτά την πιο μνημειακή του μορφή. Οι Ναοί Α και Β όπως είναι γνωστά τα ναϊκά οικοδομήματα στην αρχαιολογική βιβλιογραφία. Ο πρώτος υψώνεται στο πιο απόκρημνο σημείο του πλατώματος ενώ ο δεύτερος είναι επιβλητικός, ιδιαίτερα η εξωτερική κιονοστοιχία του, η οποία επιστέφεται με αιολικά κιονόκρανα.
Σήμερα μετά την ολοκλήρωση των έργων προστασίας, συντήρησης και ανάδειξης, ο χώρος του αιολικού Ιερού κατέστη επισκέψιμος για το κοινό. Οι εργασίες εκτός την συντήρηση των μνημείων και τον εντοπισμό νέων αρχαιολογικών ευρημάτων περιλάμβαναν την διαμόρφωση του αρχαιολογικού χώρου. Κατασκευάστηκε εκθετήριο για την στέγαση του αρχαίου οικοδομικού υλικού και νέο φυλάκιο. Με ειδικές διαδρομές πρόσβασης ο επισκέπτης μπορεί να περιηγηθεί στον αρχαιολογικό χώρο που έχει εμπλουτιστεί με πλατώματα θέασης, καθιστικά και στέγαστρο. Παράλληλα στον χώρο έχουν τοποθετηθεί επεξηγηματικές πινακίδες, ενώ διατίθεται ενημερωτικό φυλλάδιο με αρχαιολογικά κείμενα, φωτογραφίες και σχέδια του μνημείου.
Κλοπεδή, Αγία Παρασκευή, Λέσβος | 81102 | Τηλ. : 22510- 22087
E-mail: efales@culture.gr

Το Λαογραφικό Μουσείο Μεσοτόπου στεγάζεται σε ένα παραδοσιακό κτίριο με την χαρακτηριστική τοπική αρχιτεκτονική με σκοπό να αναδειχθούν και να διασωθούν στο χρόνο τα πολιτιστικά στοιχεία του τόπου.
Η συλλογή του Μουσείου περιλαμβάνει αντικείμενα που αντιπροσωπεύουν τον τρόπο ζωής στα τέλη του 19ου και κατά τη διάρκεια του 20ου αιώνα. Εργαλεία, οικιακά σκεύη, έπιπλα, εργόχειρα κ.α. τα οποία προέρχονται από δωρεές των κατοίκων του χωριού.
Στο Μουσείο στεγάζονται επίσης αρχαιολογικά ευρήματα από την ευρύτερη περιοχή. Ειδικότερα στο Μουσείο φιλοξενούνται τμήματα αρχιτεκτονικών μελών όπως ένας μαρμάρινος κιονίσκος με τιμητική επιγραφή στον Μεγάλο Κωνσταντίνο από την περιοχή του Χρούσου και τμήματα από θωράκια μιας παλαιοχριστιανικής βασιλικής από την περιοχή του Ποδαρά.
Το Μουσείο λειτουργεί τους θερινούς μήνες κατά την διάρκεια των οποίων διοργανώνονται εκδηλώσεις λαογραφικού περιεχομένου με στοχευμένες παρουσιάσεις, δρώμενα και εκθέσεις φωτογραφίας.

Η Θερμή είναι η μόνη προϊστορική θέση στη Λέσβο που ανασκάφτηκε συστηματικά. Ο προϊστορικός οικισμός χωροθετείται στην ανατολική ακτή του νησιού της Λέσβου, σε απόσταση 10 χλμ. περίπου βόρεια της πόλης της Μυτιλήνης. Εντοπίστηκε και ανασκάφηκε από τη Βρετανική Σχολή Αθηνών κατά τα έτη 1929-1933. Μετά την ολοκλήρωση των ανασκαφικών εργασιών, ο χώρος επιχωματώθηκε για την προστασία των καταλοίπων και παρέμεινε ουσιαστικά απροσπέλαστος στους ειδικούς επιστήμονες και άγνωστος στους απλούς επισκέπτες για πολλές δεκαετίες μέχρι την ανάδειξη του.
Η συστηματική ανασκαφή έχει φέρει στο φως μια πόλη πρώιμου αστικού χαρακτήρα σε επτά διαδοχικές οικοδομικές φάσεις της Πρώιμης (Θερμή Ι - IV, 3200 - 2400 π.Χ.), Μέσης και Ύστερης Χαλκοκρατίας (2000- 1300 π.Χ.). Σε αυτές της διαφορετικές περιόδου άλλαζε και η συγκρότηση του παραθαλάσσιου οικισμού ενώ διακρίνεται η επανάληψη του βασικού αρχιτεκτονικού τύπου που συνεχίστηκε αναλοίωτος σε όλη τη διάρκεια ζωής του οικισμού. Ορθογώνια στενόμακρα οικοδομήματα με κλειστό, ενίοτε ανοιχτό, προθάλαμο και θάλαμο και με είσοδο στη μια στενή πλευρά. Οι τοίχοι ήταν κτισμένοι με πέτρες και λάσπη, τα δάπεδα των σπιτιών και οι δρόμοι στρωμένοι συνήθως με θαλασσινά βοτσαλάκια και οι στέγες επίπεδες με κλαδιά και καλάμια πάνω σε δοκάρια, με επικάλυψη από πηλόχωμα. Αναλόγως των συνθηκών ο οικισμός αποκτούσε σταδιακά πιο αμυντικό χαρακτήρα και πολεοδομικό σχέδιο συγκριτικά με οικοδομικές φάσεις που είχαν προηγηθεί. Στην εποχή της ακμής της η Θερμή θα είχε περίπου 1200 κατοίκους.
Σήμερα ο ανασκαμμένος χώρος καλύπτει περίπου 8 στρέμματα, υπολογίζεται όμως ότι σχεδόν άλλο τόσο χάθηκε από τη θαλάσσια διάβρωση. Μετά τα έργα προστασίας, συντήρησης και ανάδειξης, ο χώρος κατέστη επισκέψιμος για το κοινό. Για την καλύτερη δυνατή αξιοποίηση του αρχαιολογικού χώρου, πέραν των εργασιών που πραγματοποιήθηκαν για την πλήρη αποκάλυψη του οικισμού και τη στερέωση - αποκατάσταση των οικιστικών καταλοίπων, κατασκευάστηκε συγκρότημα δυο κτηρίων εξυπηρέτησης κοινού. Οι δύο ισόγειες μουσειακές αποθήκες κάλυψαν τόσο την ανάγκη για χώρους αποθήκευσης και μελέτης των ποικίλων κινητών ευρημάτων από την ανασκαφή όσο και τις ανάγκες για την εξυπηρέτηση του κοινού με μακέτες του προϊστορικού οικισμού και το αντίστοιχο πληροφοριακό υλικό.
Πύργοι Θερμής | 811 00 Λέσβος | Τηλ. : 22510-71705
E-mail: efales@culture.gr

Ο Πύργος Τσουκαλαδέλλη είναι μία από τις παλαιότερες αρχοντικές κατοικίες που σώζονται στο νησί και βρίσκεται στον οικισμό της Θερμής Λέσβου σε απόσταση 15 χλμ. περίπου από τη Μυτιλήνη. Αποτελούσε τον πυρήνα αγροκτήματος και χρησίμευε ως παραθεριστική κατοικία των ιδιοκτητών του.
Οι πύργοι αυτοί με τα οχυρωματικά χαρακτηριστικά ανήκαν στην εύπορη τάξη του νησιού και ως τυπολογία ήταν γνωστή ήδη από τις κατοικίες των βυζαντινών γαιοκτημόνων και ιδιαίτερα διαδεδομένη κατά τους μεταβυζαντινούς χρόνους, περίοδος κατά την οποία οι ιστορικές συνθήκες επέβαλαν τον οχυρωματικό χαρακτήρα των οικημάτων. Ο Πύργος Τσουκαλαδέλλη είναι αντιπροσωπευτικό δείγμα αυτών των κτισμάτων και ένας από τους τελευταίους που σώζονται ενώ παλιότερα στην περιοχή υπήρχαν πάνω από 100 πυργοκατοικίες.
Ο πύργος χαρακτηρίστηκε διατηρητέο μνημείο το 1980, με σχετική υπουργική απόφαση, ενώ το 1989 απαλλοτριώθηκε υπέρ του Υπουργείου Πολιτισμού. Οι εργασίες αποκατάστασης αντιμετώπισαν τα προβλήματα που εμφάνιζε το μνημείο και έχει πλέον αποκατασταθεί εσωτερικά και εξωτερικά όπως και ο περιβάλλων χώρος του. Πρόκειται για λιθόκτιστο κτίριο που αναπτύσσεται σε τέσσερις ορόφους και για την κατασκευή του έχει χρησιμοποιηθεί αρχαίο οικοδομικό υλικό.
Η λιθοδομή του ισογείου και των ορόφων χαρακτηρίζεται από τον αμυντικό χαρακτήρα του κτίσματος με ελάχιστα παράθυρα και ενισχυμένη πόρτα. Ο τελευταίος όροφος ήταν η πιο ελαφριά κατασκευή με το σαχνίσι που συγκέντρωνε την ζωή του σπιτιού με τα δωμάτια υποδοχής, τις κρεβατοκάμαρες και τον χώρο παρασκευής του φαγητού. Το σαχνισί είναι μια ελαφριά ξύλινη κατασκευή που προεξέχει στηριζόμενη στον πέτρινο τοίχο με κυρτές ξύλινες αντηρίδες, τα επονομαζόμενα «φουρούσια». Αυτό το στοιχείο ήταν συνηθισμένο στην παραδοσιακή αρχιτεκτονική και άλλων οικισμών στη Λέσβο (π.χ. Αγιάσος, Μόλυβος) καθώς και στην υπόλοιπη Ελλάδα (π.χ. Πήλιο, Μακεδονία κ.λπ.).
Το ύψος του πύργου είναι 11.45μ χωρίς την τετράριχτη στέγη. Έχει τετράγωνη κάτοψη στους 3 πρώτους ορόφους (5,10 x 5,95μ) και ορθογώνια στον τέταρτο λόγω του σαχνισίου (5,10 x 7,10μ). Ανάμεσα στους ορόφους οι καταπακτές μπορούσαν να κλείσουν και να απομονώσουν, ενώ στο ισόγειο υπήρχε και μυστική καταπακτή ώστε να κρυφτούν σε ώρα κινδύνου. Πάνω από την πόρτα υπήρχε μια τρύπα, η επονομαζόμενη «φονιάς», απ’ όπου έριχναν καυτό λάδι σε όποιον έκανε επίθεση στο σπίτι. Ο οχυρωματικός χαρακτήρας των Πύργων είναι ενδεικτικός των συνθηκών διαβίωσης προκειμένου να αντιμετωπίσουν τις εισβολές των πειρατών.

Το όνομα του ιερού οφείλεται στη κομβική θέση του στο μέσο του νησιού και βρίσκεται εντός των ορίων της επικράτειας της αρχαίας Πύρρας. Αποτέλεσε κέντρο παλλεσβιακής λατρείας ήδη από τον 6ο αιώνα π.X. και έδρα του Κοινού των Λεσβίων. Σύμφωνα με την επικρατούσα άποψη ήταν αφιερωμένο στη Λεσβιακή Τριάδα (το Δία, την Ήρα και το Διόνυσο).
Στον αρχαιολογικό χώρο ο επισκέπτης έχει την δυνατότητα να αντιληφθεί τόσο την εικόνα του ιερού στην αρχαιότητα όσο και στις μεταγενέστερες ιστορικές περιόδους. Σήμερα σώζεται η θεμελίωση και διάφορα αρχιτεκτονικά μέλη του λατρευτικού κτιρίου που κατασκευάστηκε κατά το β’ μισό του 4ου αιώνα π.Χ. αντικαθιστώντας το πρώτο λατρευτικό κτίριο της αρχαϊκής εποχής. Ο ναός είναι ορθογώνιος διαστάσεων 41,55 Χ 23,78 μ ψευδοδίπτερος ιωνικός με 8 Χ 14 κίονες.
Μετά την καταστροφή του στην υστερορωμαϊκή εποχή ο χώρος απέκτησε εργαστηριακή χρήση, η οποία τεκμηριώνεται από την αποκάλυψη κλιβάνων. Την παλαιοχριστιανική εποχή ιδρύθηκε παλαιοχριστιανική κοιμητηριακή βασιλική πάνω στο αρχαίο δάπεδο ίχνη της οποίας διακρίνονται κυρίως στο ανατολικό τμήμα του ναού. Παλαιοχριστιανικές ταφές που βρέθηκαν στο χώρο επιβεβαιώνουν την ιδιότητα "κοιμητηριακή". Την παλαιοχριστιανική βασιλική διαδέχθηκε το μεσοβυζαντινό εκκλησίδιο αφιερωμένο στη λατρεία του Ταξιάρχου Μιχαήλ, η λατρεία του οποίου συνεχίζεται έως σήμερα.
Στον αρχαιολογικό χώρο έχει κατασκευαστεί εκθεσιακός χώρος και φιλοξενεί τμήματα κιονόκρανων, του θριγκού και της ανωδομής του ναού συνοδευόμενα από πληροφοριακό υλικό. Σκοπός αυτής της προσπάθειας είναι η αναπαράσταση της όψης του ναού. Ο επισκέπτης μπορεί να θαυμάσει από κοντά τη μικροτεχνική διακόσμηση των αρχιτεκτονικών μελών και να αντιληφθεί το μέγεθος του ναού καθώς εποπτεύει παράλληλα τον αρχαιολογικό χώρο.
Τα έργα προστασίας και ανάδειξης που έχουν πραγματοποιηθεί στον χώρο με βάση την εγκεκριμένη μελέτη περιλαμβάνουν την απαραίτητη υποδομή για την εξυπηρέτηση των επισκεπτών, την διαμόρφωση με διαδρομές περιήγησης και την δημιουργία ενός ξύλινου αμφιθεάτρου, χωρητικότητας 200 ατόμων, το οποίο μπορεί να φιλοξενήσει πολιτιστικές εκδηλώσεις.

Το Μουσείο «Ο Κόσμος του Ούζου» βρίσκεται στην έδρα της Ποτοποιίας Ισιδώρου Αρβανίτου στο Πλωμάρι και άνοιξε τις πόρτες του στο κοινό το 2015.
Οι επισκέπτες του Μουσείου έχουν τη δυνατότητα να βιώσουν «ψηφιακά» ένα ταξίδι στην παράδοση και την ιστορία της Ποτοποιίας που λειτουργεί από το 1894 μέχρι σήμερα. Συνοδοιπόρος σε αυτό το ταξίδι είναι τα αντικείμενα που χρησιμοποιούνταν παλαιότερα κατά τη διάρκεια της απόσταξης αλλά και της εμφιάλωσης. Η συλλογή περιλαμβάνει παλαιούς άμβυκες, δοχεία συλλογής αποστάγματος, ταπωτικά πωμάτων αλλά και μηχανήματα επικόλλησης ετικετών, τις λεγόμενες ετικετέζες.
Επιπλέον οι επισκέπτες μπορούν να επισκεφθούν τις σύγχρονες εγκαταστάσεις και να παρακολουθήσουν όλη την παραγωγική διαδικασία από τον χώρο της απόσταξης μέχρι και την εμφιάλωσή του. Οι 18 μικροί, χειροποίητοι, χάλκινοι άμβυκες έχουν φτιαχτεί από την ίδια οικογένεια χαλκουργών (Ελευθεριάδη) και επέτρεψαν στην Ποτοποιία να αυξήσει τον όγκο της παραγωγής της προκειμένου να ικανοποιήσει τις αυξημένες ανάγκες των εξαγωγών και να καλύψει τη ζήτηση των καταναλωτών.
Τέλος οι επισκέπτες αφού γνωρίσουν από κοντά τα συστατικά, τα βότανα και τους καρπούς όπως τον γλυκάνισο καθώς και την διαδικασία παραγωγής, μπορούν να γευτούν το Ούζο Πλωμαρίου και να μάθουν τον ιδανικό τρόπο σερβιρίσματος σε ειδικά διαμορφωμένο χώρο.
Κάμπος Πλαγιάς, Πλωμάρι, Λέσβος | 81200| 22520 31450
E-mail: info@ouzoplomari.gr

H Δημοτική Πινακοθήκη Μυτιλήνης στεγάζεται σε ένα παλιό τριώροφο αρχοντικό του 1880 χαρακτηριστικό δείγμα της τοπικής αρχιτεκτονικής, που δεσπόζει στην περιοχή της Eπάνω Σκάλας. Μέχρι και το 1923 χρησιμοποιήθηκε ως κατοικία και ανήκε στον τελευταίο απόγονο της οικογένειας των Κουλαξίδηδων, τον Χαλίμ Μπέη. Η Πινακοθήκη εγκαινιάστηκε το 1999 αφού ολοκληρώθηκαν οι εργασίες αποκατάστασης του κτιρίου.
Η Πινακοθήκη διαθέτει μια από τις σημαντικότερες συλλογές έργων ζωγραφικής, η οποία δωρήθηκε στο Δήμο από τον Γιώργο Σίμο – Πετρή μετά το θάνατό του αποτελούμενη από 110 πίνακες (Aύγουστος του 1998), ενώ τη συλλογή συμπλήρωσε με νεότερη δωρεά της (Σεπτέμβριος 2001) η αδελφή του, Έλλη Σίμου.
Σήμερα η συλλογή που εκτίθεται στη Δημοτική Πινακοθήκη αποτελείται από 138 πίνακες ζωγραφικής, σπάνια χαρακτικά, βιβλία και γκραβούρες. Mεταξύ άλλων στη Δημοτική Πινακοθήκη εκτίθενται έργα του Γιάννη Tσαρούχη, του Γ. Γουναρόπουλου, του Aντ. Πρωτοπάτση, του Oρ. Kανέλλη, του Πικάσο, του Mατίς, του Mόραλη, του Φασιανού, του Xρ. Mπότσογλου, χαρακτικά της Bάσως Kατράκη και μια σειρά από πίνακες πολλών άλλων σημαντικών Eλλήνων ζωγράφων. Η Δημοτική Πινακοθήκη διαθέτει επίσης μια αξιόλογη συλλογή από έργα Λέσβιων ζωγράφων.
Γιώργος Σίμος – Πετρής
O Γιώργος Σίμος – Πετρής, γεννημένος στη Μυτιλήνη από μικρασιάτες γονείς (από το Αϊβαλί) , ήταν ένας από τους σημαντικότερους τεχνοκριτικούς της χώρας, ένας «διανοητής» της εικαστικής τέχνης, προσωπικός φίλος των μεγαλύτερων Eλλήνων ζωγράφων. Επέδειξε σημαντική αντιστασιακή δράση.Το 1953 άρχισε να δημοσιεύει τακτικά τεχνοκριτικές στην εφημερίδα «Αυγή», ενώ από τον Ιούνιο του 1955 μέχρι το 1967 συμμετείχε στη Συντακτική Επιτροπή της «Επιθεώρησης Τέχνης»-η οποία ακόμα και σήμερα αποτελέι πρότυπο. Μετά το θάνατό του δώρισε την προσωπική του συλλογή, αποτελούμενη από 110 πίνακες στη Δημοτική Πινακοθήκη.
Αδραμυτίου 46, Μυτιλήνη, Λέσβος | 81 100 | 2251048002
E-mail: pinakothiki2022@outlook.com

Η Δημοτική Πινακοθήκη Μήθυμνας εγκαινιάστηκε τον Αύγουστο του 1981 με πρωτοβουλία του τότε δημάρχου Κώστα Δούκα, του λογοτέχνη Νάσου Θεοφίλου, του καλλιτέχνη Απόστολου Γιαγιάννου και τη συμβολή του ζωγράφου Χρόνη Μπότσογλου ανοίγει για πρώτη φορά στο κοινό. Η ανάγκη να υπάρξει ένας χώρος στέγασης για τα έργα των καλλιτεχνών που διέμεναν στην Μήθυμνα χρονολογείται ήδη από τα τέλη της δεκαετίας του 1950 και τις απαρχές της τουριστικής και πολιτιστικής ανάπτυξης της.
Η Πινακοθήκη στην αρχή απαριθμούσε 77 έργα που δωρήθηκαν είτε από τους ίδιους τους καλλιτέχνες είτε από συλλέκτες έργων τέχνης. Με τα χρόνια νέα έργα ήρθαν να εμπλουτίσουν την υπάρχουσα συλλογή που πλέον απαριθμεί πάνω από διακόσια έργα.
Στη συλλογή της Πινακοθήκης φιλοξενούνται έργα παλαιότερων δημιουργών, όπως τα δύο σχέδια του Γιαννούλη Χαλεπά, αλλά και μίας γενιάς νεώτερων καλλιτεχνών με έντονη δραστηριότητα κατά τις δεκαετίες 1960 – 1970, χαρακτηριστικό της οποίας είναι ένας νέος ρεαλισμός που φέρνει σε επαφή τη σύγχρονη ελληνική πραγματικότητα με την Ευρώπη. Οι καλλιτέχνες αυτοί στην πληθώρα τους θα διδάξουν αργότερα και για μεγάλα χρονικά διαστήματα στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών της Αθήνας. Σήμερα, η Πινακοθήκη διευρύνει τη συλλογή της με νέα αποκτήματα σύγχρονων δημιουργών. Έτσι, παράλληλα με τα παραδοσιακά μέσα, ο επισκέπτης έχει τη δυνατότητα να έρθει σε επαφή με ντοκουμέντα από εγκαταστάσεις στη φύση, επιτόπιες κατασκευές και εννοιολογικά έργα.
Το κτίριο είχε γίνει γνωστό αρχικά ως «Μουσείο Εφταλιώτη», αφού προοριζόταν να στεγάσει τα χειρόγραφα του Αργύρη Εφταλιώτη που θα έφερνε ο Γιώργος Βαλέτας από το Παρίσι. Για αυτόν το λόγο, ο γλύπτης Απάρτης φιλοτέχνησε την προτομή του Εφταλιώτη που βρίσκεται στην αυλή του κτιρίου. Η αρχιτεκτονική του ανταποκρίνεται στον παραδοσιακό τύπο της λεσβιακής κατοικίας ενώ χαρακτηριστικός είναι ο διάκοσμος του όπως το βοτσαλωτό στο ισόγειο του κτίσματος.
Μόλυβος, Λέσβος | 81108 | 22530 71323

Το Μουσείο Βαρβαγιάννη δημιουργήθηκε το 1996 από την 5η γενιά της οικογένειας και βρίσκεται στην έδρα της Ποτοποιίας στο Πλωμάρι δίπλα στα σύγχρονα ιδιόκτητα αποστακτήρια.
Αποτελεί το πρώτο Μουσείο Ούζου στην Ελλάδα και στους ανενεργούς πια άμβυκες που υπάρχουν στο Μουσείο είναι γραμμένη όλη η ιστορία της ποτοποιίας που δημιούργησε ο Ευστάθιος Ι. Βαρβαγιάννης στο Πλωμάρι μεταφέροντας την εμπειρία και τη γνώση της απόσταξης από την Οδησσό της Ρωσίας.
Στο Μουσείο εκτίθενται τα πρώτα εργαλεία που χρησίμευαν για την εμφιάλωση και την επικόλληση της διάσημης Μπλε ετικέτας και το πρώτο καζάνι που κατασκευάστηκε το 1858 στην Κωνσταντινούπολη. Η συλλογή περιλαμβάνει εκθέματα που ταξιδεύουν τον επισκέπτη στα πρώτα χρόνια της Ποτοποιίας όπως οι παλιοί αποστακτήρες που δούλευαν με ξύλα και ήρθαν από Σμύρνη, Κωνσταντινούπολη και Θεσσαλονίκη καθώς επίσης κειμήλια της οικογένειας και ενθύμια από το παλιό Πλωμάρι.
Το Μουσείο Ούζου Βαρβαγιάννη διαθέτει κέντρο υποδοχής επισκεπτών και κατάστημα δώρων. Διεξάγονται γευσιγνωσίες ούζου, καθώς και οπτικοακουστικές περιηγήσεις στα αγγλικά και τα ελληνικά.
Πλωμάρι, Λέσβος | 81200| 22520 32741
E-mail: info@barbayanni-ouzo.com

Το Μουσείο βρίσκεται δίπλα στο κτίριο της Βιβλιοθήκης και του Κινηματοθεάτρου και εγκαινιάστηκε τον Αύγουστο του 1988. Χτίστηκε σύμφωνα με τα παραδοσιακά οικιστικά πρότυπα της Αγιάσου (κεραμοσκεπή, πελεκητές πέτρες, σαχνουσίνι, κλπ) και εναρμονίζεται με τον παραδοσιακό οικισμό. Το 2009-2010 έγιναν εργασίες ανακαίνισης και εμπλουτίστηκε η συλλογή του Μουσείου.
Στο ισόγειο φιλοξενείται η σπάνια Ιδιωτική Λαογραφική Συλλογή του Στρατή Παν. Τζίνη, η οποία αποτελείται από 870 εκθέματα (βιοτεχνικά εργαλεία, είδη οικοτεχνίας και λαϊκής τέχνης). Στην ίδια αίθουσα εκτίθονται οι συλλογές ειδών σιδηρουργίας των αδελφών Παναγιώτη και Ευστρατίου Πρ. Κουτσκουδή, ξυλουργικών εργαλείων των αδελφών Ευστρατίου και Παναγιώτη Δημ. Βασιλτσωτέλη και ειδών σαγματοποιίας του Μιχαήλ Γ. Ξενέλη. Η άλλη αίθουσα του ισογείου φιλοξενεί παλιά εργαλεία υφαντουργίας.
Στον όροφο υπάρχουν χώροι διαμορφωμένοι σε δωμάτια παλιού αγιασώτικου παραδοσιακού σπιτιού. Υπάρχουν επίσης αίθουσες όπου εκτίθενται τοπικές παραδοσιακές φορεσιές, ιδιωτικές συλλογές αγιασώτικων κεραμικών (Γρηγόρη Ευαγγελινέλη, Θεοδοσίας Μάινα, Κουρτζή-Πανταζή, Βασίλη Καλογερά), γλυπτά του Στρατή Τζανετή και Πινακοθήκη Λεσβίων Ζωγράφων.
Αναγνωστήριο Αγιάσου
Το Αναγνωστήριο Αγιάσου "Η Ανάπτυξη" αποτελεί ένα από τα ιστορικότερα και πλέον καταξιωμένα πανελλαδικά σωματεία με πολυσχιδή δράση, που εκτείνεται σε πολλούς τομείς. Ιδρύθηκε το 1894 και έκτοτε δεν σταμάτησε ούτε στιγμή να δραστηριοποιείται στο θέατρο, στη μουσική, στην προαγωγή των γραμμάτων, στη συγκέντρωση λαογραφικού υλικού και στην ανάδειξη των λαϊκών δρώμενων της Λέσβου.
Σύμφωνα με μια πρώτη καταγραφή που επιχείρησε το Εργαστήριο Κοινωνικής - Πολιτισμικής Επικοινωνίας & Τεκμηρίωσης του Πανεπιστημίου Αιγαίου, σε συνεργασία με το Αναγνωστήριο, το αρχειακό υλικό είναι πλουσιότατο και μοναδικό στο χώρο του Αιγαίου.
Από τις σημαντικότερες πανελλαδικά είναι και η βιβλιοθήκη του σωματείου, που αριθμεί γύρω στους 25.000 τόμους βιβλίων, που καλύπτουν όλους τους κλάδους του επιστητού και οι περισσότεροι από τους οποίους είναι ηλεκτρονικά βιβλιοθηκονομημένοι. Πλουτίζεται με νέα βιβλία και διαθέτει σημαντικότατες παλιές εκδόσεις και λίγα χειρόγραφα.
Πνευματικό Κέντρο Αγιάσου, Λέσβος | 811 01 | 22520 22240
E-mail: info@anagnostirioagiasou.gr

Το Μουσείο Προσφυγικής Μνήμης 1922 εδρεύει στη Σκάλα Λουτρών και βρίσκεται στη θέση του παλιού Δημοτικού Σχολείου του χωριού. Δημιουργήθηκε με πρωτοβουλία των κατοίκων ώστε να διασώσουν τα τεκμήρια του Μικρασιάτικου Ελληνισμού και να διατηρήσουν την ιστορική μνήμη για την ζωή στην Μικρά Ασία καθώς και την εγκατάσταση των προσφύγων στην Ελλάδα.
Το Μουσείο εγκαινιάστηκε το 2006 και η συλλογή του αποτελείται από 500 εκθέματα, κειμήλια που έφεραν οι πρόσφυγες από πατρίδες τους. Ιστορικά έγγραφα, βιβλία, πολύτιμα αντικείμενα και τιμαλφή, αγιογραφίες, αντικείμενα της καθημερινότητας, ενδυμασίες αλλά και εκθέματα από το Μικρασιατικό μέτωπο. Η συλλογή διαρκώς εμπλουτίζεται από δωρεές ή δανεισμούς ανθρώπων που θεωρούν πως οι “τελευταίοι θησαυροί” του Μικρασιατικού πολιτισμού δεν πρέπει να χαθούν. Σημειώνεται πως για κάθε αντικείμενο που εκτίθεται γίνεται ειδική αναφορά στον τόπο προέλευσης στον κάτοχο πρόσφυγα καθώς και στο δωρητή ή δανειστή.
Λόγω του ιδιαίτερου ιστορικού και λαογραφικού χαρακτήρα του Μουσείου, το ενδιαφέρον των επισκεπτών είναι μεγάλο και οι εκπαιδευτικές επισκέψεις αρκετές. Οι επισκέπτες έχουν τη δυνατότητα να ενημερωθούν για τη Μ. Ασία και την εξέλιξη των περιοχών όπου κατοικούσαν οι Έλληνες μέχρι και το 1922. Μέσα από τα αντικείμενα μπορεί κανείς να γνωρίσει μικρές προσωπικές ιστορίες και να διακρίνει την τέχνη και τις συνήθειες του ελληνισμού της Μικράς Ασίας.
Στην συνέχεια παρουσιάζονται οι προσφυγικές εγκαταστάσεις στην Ελλάδα μέσα από μεγάλους εντοιχισμένους , γεωγραφικούς χάρτες. Στο μουσείο υπάρχει επίσης εξειδικευμένη βιβλιοθήκη για την Μικρά Ασία που συνεχώς εμπλουτίζεται με καινούρια βιβλία είτε από δωρεές είτε από αγορές του Συλλόγου Μικρασιατών της Σκάλας Λουτρών "το Δελφίνι" που είναι ο βασικός συντελεστής της δημιουργίας του Μουσείου.
Σκάλα Λουτρών
Η Σκάλα Λουτρών είναι ένα μικρό παραθαλάσσιο χωριό του Δήμου Μυτιλήνης μόλις 8 χιλιόμετρα από την πόλη της Μυτιλήνης. Δημιουργήθηκε το 1930 από πρόσφυγες των παραλιών της Μικράς Ασίας. Τον πρώτο πυρήνα του οικισμού αποτέλεσαν 25 πανομοιότυπα προσφυγικά σπίτια και ο αρχικός αριθμός των κατοίκων ανερχόταν στα 160 περίπου άτομα , πρόσφυγες της πρώτης γενιάς από τις Φώκαιες , τον Τσεσμέ Αιβαλί , το Δικελί , το Τσανταρλί , Ατζανός , το Μαρμαρά Αιδινού.
Σκάλα Λουτρών, Λέσβος | 81100 | 22510 91231
E-mail: delfini33@gmail.com

Tο μουσείο Αμπελικού δημιουργήθηκε το 1995 και στεγάζεται σε κτίριο που βρίσκεται στον αύλειο χώρο του Ιερού Ναού Αγίου Νικολάου Αμπελικού. Στοχεύει στην ανεύρεση, διάσωση και προβολή των τεκμηρίων της ιστορίας και της λαϊκής παράδοσης μέσα από αντικείμενα που αφορούν τον υλικό βίο (λαϊκά επαγγέλματα), εκκλησιαστικά αντικείμενα, παλαιές παραδοσιακές στολές.
Η έκθεση του μουσείου διαρθρώνεται σε τέσσερεις βασικές ενότητες που φιλοξενούν την Συλλογή Ρητίνης, την Λαογραφική Συλλογή, την Αρχαιολογική Συλλογή και την Εκκλησιαστική Συλλογή.
Το Τμήμα Ρυτινοσυλλογής του Μουσείου είναι μοναδικό στον ελλαδικό χώρο. Σε αυτό διασώζονται όλα τα εργαλεία των ρετσινάδων, παλαιές σπάνιες φωτογραφίες από τη ρητινοσυλλογή καθώς και το αρχείο του Συνεταιρισμού Ρητίνης Αμπελικού (1929-1967). Σε απόσταση ενός χιλιομέτρου από το χωριό βρίσκεται το Πάρκο Ρητίνης που συνδέεται με μονοπάτι και ο επισκέπτης μπορεί να θαυμάσει την καλύβα στην οποία έμεναν οι ρετσινάδες και την παλιά υπόγεια δεξαμενή ρητίνης.
Η Λαογραφική Συλλογή περιλαμβάνει 1660 εκθέματα τα οποία καταγράφουν την ιστορία του χωριού όπως οικιακά σκεύη, εργαλεία (γεωργικά, υφαντικής κ.ά.), όπλα, νομίσματα, μουσικά όργανα, φωτογραφικές μηχανές και πίνακες.
Στην Αρχαιολογική Συλλογή αναδεικνύονται αρχιτεκτονικά μέλη και αντικείμενα (κιονόκρανα, σταθμία, σκεύη, τμήματα από το ρωμαϊκό υδραγωγείο, τμήματα από το ρωμαϊκό λιοτρίβι) της ελληνιστικής, ρωμαϊκής και βυζαντινής περίοδου.
Στο τμήμα με την Εκκλησιαστική Συλλογή διασώζονται και παρουσιάζονται ενδύματα, βιβλία, ξυλόγλυπτα, ιερά σκεύη και εικόνες.
Αμπελικό, Λέσβος | 81200| 2252091287

Στη βόρεια Λέσβο, στον οικισμό της Πέτρας, βρίσκεται το αρχοντικό της Βαρελτζήδαινας, ένα από τα λιγοστά παραδείγματα της παραδοσιακής αρχοντικής κατοικίας στη Λέσβο. Την περίοδο 1999-2000 πραγματοποιήθηκαν εργασίες αποκατάστασης του μνημείου κατά τις οποίες τηρήθηκε η γενική αρχή της διατήρησης των αρχικών στοιχείων του μνημείου.
Είναι ένα από τα ελάχιστα σωζόμενα αρχοντικά του νησιού που χρονολογούνται στα τέλη του 18ου – αρχές του 19ου αιώνα και αποτελεί σημαντικό δείγμα της όψιμης Οθωμανικής περιόδου της Λέσβου. Ακολουθεί τον ευρέως διαδεδομένο τύπο αρχοντικού στον χώρο της ευρύτερης Βαλκανικής χερσονήσου.
Το κτήριο είναι διώροφο και η αρχιτεκτονική του ακολουθεί την διαδεδομένη τυπική διάταξη των αρχοντικών κατοικιών, που χτίζονταν συνήθως στο κέντρο αγροτικών κτημάτων, κλεισμένων με περίβολο.
Το ισόγειο με τους λίθινους τοίχους και τα λιγοστά ανοίγματα διατηρεί τον φρουριακό χαρακτήρα των πύργων, αντίστοιχο με τις παλαιότερες, οχυρές εξοχικές κατοικίες. Αντίθετα ο όροφος είναι κτισμένος από ελαφρά υλικά με την τεχνική μπαγδατί (ξύλινος σκελετός, επιχρισμένος με λάσπη) και αποτελείται από μια ελαφρά ξύλινη ανωδομή που προεξέχει.
Στο εσωτερικό ακολουθείται η χαρακτηριστική διαρρύθμιση των αρχοντικών με τη διμερή διάρθρωση του ισογείου, ενώ στον όροφο όλες οι κάμαρες διατάσσονται γύρω από μία κεντρική σάλα και στολίζονται με έξοχα δείγματα ξυλογλυπτικής (κουμπέδες στα ταβάνια, ταμπλαδάκια στις πόρτες, σύνθετα χωνευτά ντουλάπια, ράφια και εσοχές στους τοίχους), καθώς και κινητά έπιπλα όπως σοφράδες (χαμηλά τραπεζάκια), σκαμνάκια και κασέλες. Ιδιαίτερα διακοσμητικά στοιχεία αποτελούν οι τοιχογραφίες, εξαίρετα δείγματα λαϊκής τέχνης με σκηνές από παραθαλάσσιες πολιτείες, ανθέμια, γιρλάντες με λουλούδια κ.α.
Το αρχοντικό λειτουργεί ως επισκέψιμο μνημείο, με αίθουσα πολυμέσων στο ισόγειο και πινακίδες ενημέρωσης για την ιστορία του αρχοντικού και του νησιού. Στον όροφο εκτίθενται αντικείμενα εποχής, δωρεά της Ανθής Μαλλιάκα – Ευσταθιάδου.
Πέτρα, Λέσβος | 81109| 2253041510
E-mail: efales@culture.gr

Το Λαογραφικό Μουσείο της Συκαμιάς στεγάζεται στο παλιό Δημοτικό Σχολείο του ομώνυμου παραδοσιακού οικισμού και ιδιαίτερης πατρίδας του μεγάλου Έλληνα συγγραφέα Στρατή Μυριβήλη (1892-1969).
Η συλλογή του Λαογραφικού Μουσείου που δημιουργήθηκε με την μέριμνα των κατοίκων του χωριού εμπλουτίστηκε το 2017 με τα προσωπικά αντικείμενα του Στρατή Μυριβήλη που δώρισε η κόρη του Δροσούλα Αγγελοπούλου. Στο Μουσείο υπάρχει ειδικός χώρος, η αίθουσα Στρατή Μυριβήλη η οποία φιλοξενεί το κρεβάτι, τις βιβλιοθήκες, το γραφείο με τη μαρμάρινη προτομή που είχε επάνω, το μελανοδοχείο με την πένα που χρησιμοποιούσε για να γράφει, την γραφομηχανή, τις πίπες και άλλα προσωπικά αντικείμενα που είχε στο δωμάτιό του.
Τα αντικείμενα έχουν τοποθετηθεί στα σημεία που βρίσκονταν και με τον τρόπο που συνήθιζε ο ιδιοκτήτης τους. Ανάμεσα στα άλλα περιλαμβάνονται το μαντολίνο του και η κιθάρα της γυναίκας του, πορτραίτα αγαπημένων του εκπροσώπων των τεχνών όπως του Μπετόβεν, του Μαξίμ Γκόρκι και του Κωστή Παλαμά, προσωπικές του φωτογραφίες, πρωτότυπα βραβεία της Ακαδημίας Αθηνών, της Ένωσης Συντακτών, του Πάντειου Πανεπιστημίου και της Ακαδημίας Γραμμάτων και Τεχνών της Γαλλίας, ακόμη και τα γυαλιά του και το φράκο που φορούσε στις επίσημες εκδηλώσεις.
Στην συλλογή επίσης υπάρχουν τα γράμματα από τον πόλεμο στο Μακεδονικό Μέτωπο. Πρόκειται για 32 συνολικά επιστολές και κάρτες που ο Στρατής Μυριβήλης έγραψε το διάστημα 1915 – 1918 μέσα στις οποίες ανιχνεύεται ο πυρήνας στον οποίο βασίστηκε αργότερα η συγγραφή του αριστουργήματος του Στρατή Μυριβήλη «Η ζωή εν τάφω» και αποδεικνύει ότι ο Στρατής Μυριβήλης άρχισε να πρωτογράφει το βιβλίο του μέσα στα χαρακώματα του Α΄ Παγκόσμιου Πολέμου.
ΓΕΩΠΑΡΚΟ ΛΕΣΒΟΥ - LESVOS GEOPARK